Norma PN-EN 973 – co oznacza dla soli tabletkowanej?

Opublikowano 13 listopada 2026 · 9 min czytania · NovaSalz

Norma PN-EN 973 to polskie wydanie europejskiej normy EN 973, która określa wymagania dla chlorku sodu używanego do regeneracji wymieniaczy jonowych, czyli dla soli do zmiękczaczy wody. Dzieli sól na dwa gatunki: A (co najmniej 99,4% NaCl w suchej masie i najwyżej 0,05% substancji nierozpuszczalnych) oraz B (co najmniej 98,5% NaCl i najwyżej 0,35% nierozpuszczalnych). Do tego dochodzą limity wilgotności, ośmiu metali i dodatku przeciwzbrylającego oraz zasady oznakowania worków.

Czym jest norma PN-EN 973 i czego dotyczy

Pełny tytuł europejskiej normy brzmi: „Chemikalia stosowane do uzdatniania wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi – Chlorek sodu do regeneracji wymieniaczy jonowych”. Opracował ją komitet techniczny CEN/TC 164 „Zaopatrzenie w wodę”. Obecnie obowiązujące wydanie pochodzi z 2009 roku i zastąpiło wersję z 2002 roku – według przedmowy zmiany miały charakter redakcyjny, a wymagania pozostały takie same. Polska jako członek CEN wprowadziła normę jako PN-EN 973.

Zakres jest wąski i precyzyjny: norma dotyczy chlorku sodu przeznaczonego wyłącznie do urządzeń uzdatniających wodę, w których sól służy do regeneracji wymieniaczy jonowych, a uzdatniana woda jest przeznaczona do spożycia. To dokładnie sytuacja domowego zmiękczacza i zmiękczaczy w budynkach użyteczności publicznej. Norma nie dotyczy soli spożywczej, drogowej ani soli do celów przemysłowych niezwiązanych z wodą pitną.

Według katalogów norm europejskich prace nad nowym wydaniem EN 973 zostały w ostatnich latach przerwane i nie zakończyły się publikacją, dlatego punktem odniesienia pozostaje tekst z 2009 roku.

Jakie formy soli obejmuje norma

PN-EN 973 nie narzuca ani surowca, ani kształtu. Opisuje sól jako:

• kamienną – wydobywaną ze złóż powstałych z dawnych mórz,
• morską – otrzymaną przez odparowanie wody morskiej działaniem słońca i wiatru,
• warzoną – otrzymaną przez odparowanie solanki w wyparkach i ponowną krystalizację,

dostarczaną jako sypkie kryształy lub ich formy prasowane, czyli m.in. tabletki i brykiety. Wymagania czystości są te same niezależnie od pochodzenia – to producent musi tak dobrać surowiec i obróbkę, żeby gotowy produkt je spełnił. W praktyce najłatwiej osiągnąć gatunek A z soli warzonej. Dlaczego, wyjaśniamy w porównaniu sól kamienna, warzona i tabletkowana.

Gatunek A i gatunek B – podstawowe wymagania

Najważniejsze dla użytkownika są dwa parametry: zawartość chlorku sodu i ilość substancji nierozpuszczalnych w wodzie, które zostają w zbiorniku solanki jako osad.

Różnica wygląda na drobną, ale łatwo ją przełożyć na kilogramy. Worek 18 kg soli gatunku A może zawierać najwyżej 9 g nierozpuszczalnych zanieczyszczeń, gatunku B – do 63 g. W skali palety 972 kg to odpowiednio do ok. 0,5 kg i do ok. 3,4 kg mułu, piasku czy anhydrytu, które opadają na dno zbiornika solanki i co jakiś czas trzeba je stamtąd wybrać. Im mniej tego osadu, tym rzadziej trzeba czyścić zbiornik solanki.

W obecnym wydaniu normy nie ma gatunku C ani innych klas. Jeśli w ofercie spotkasz określenie „typ C” albo gatunek bez litery, poproś sprzedawcę o specyfikację z wartościami liczbowymi.

Norma traktuje potas, wapń, magnez i siarczany jako naturalne domieszki soli i nie ustala dla nich osobnych limitów – są ujęte pośrednio w wymaganej zawartości NaCl.

Wilgotność: sól suszona i niesuszona

PN-EN 973 rozróżnia sól suszoną i niesuszoną i dla każdej podaje inny limit wilgotności (mierzonej jako ubytek masy po suszeniu w 110 °C):

Dla kupującego to ważne z prostego powodu: płacisz za kilogramy, a woda w worku to nie sól. Tabletki powstają z soli wysuszonej, bo mokrej nie da się dobrze sprasować, więc mieszczą się w niższym limicie.

Metale i inne parametry chemiczne

Ponieważ sól służy do uzdatniania wody pitnej, norma ogranicza zawartość pierwiastków, które mogłyby być szkodliwe, gdyby w znaczącej ilości przeszły do wody. Limity podane są w miligramach na kilogram produktu handlowego:

Według normy pozostałe parametry chemiczne i wskaźnikowe z dyrektywy o wodzie pitnej nie mają znaczenia dla chlorku sodu. Producenci soli warzonej w kartach produktów deklarują zwykle wartości typowe wielokrotnie niższe od limitów – w przykładowej karcie tabletek z soli warzonej ołów i chrom podano jako poniżej 1 mg/kg przy limitach 13 mg/kg.

Dla porządku: zmiękczacz nie „przelewa” soli do wody. Złoże po regeneracji jest płukane, a do kranu trafia głównie sód wymieniony na wapń i magnez. Limity metali są więc zabezpieczeniem na wypadek zanieczyszczonego surowca, a nie sygnałem, że sól w normalnej pracy coś do wody oddaje.

Środek przeciwzbrylający

Norma dopuszcza jeden dodatek: żelazocyjanek sodu lub potasu (E 535 lub E 536), stosowany, żeby sól się nie zbrylała. Jego zawartość w gotowym produkcie nie może przekraczać 20 mg/kg w przeliczeniu na jon heksacyjanożelazianowy. Wiele soli tabletkowanych w ogóle go nie zawiera – tabletki i tak słabo się zbrylają. Jeżeli producent stosuje inne dodatki albo surowiec wnosi inne zanieczyszczenia w istotnej ilości, norma wymaga poinformowania o tym użytkownika.

Jak bada się sól według PN-EN 973

Norma opisuje nie tylko limity, ale też sposób ich sprawdzania, co pozwala porównywać wyniki różnych laboratoriów:

• próbka do analizy – około 500 g soli, reprezentatywna dla całej partii,
• zawartość NaCl – nie jest mierzona bezpośrednio, tylko wyliczana z oznaczeń chlorków, siarczanów, wapnia, magnezu i potasu, a następnie przeliczana na suchą masę,
• substancje nierozpuszczalne – oznaczane metodą z normy ISO 2479,
• wilgotność – jako ubytek masy w 110 °C według ISO 2483,
• metale – spektrometrią emisyjną z plazmą wzbudzoną indukcyjnie (ICP-OES), a rtęć metodą zimnych par.

Dzięki temu „99,5% NaCl” w specyfikacji jednego producenta i „99,5% NaCl” u innego oznacza to samo – o ile obaj badają według normy.

Co musi być na worku soli zgodnej z normą

PN-EN 973 określa minimalne oznakowanie opakowania. Na każdym worku powinny się znaleźć:

• nazwa „chlorek sodu, sól regeneracyjna” lub „chlorek sodu, sól do zmiękczania wody”,
• informacja, czy to sól sucha prasowana, czy niesuszona,
• nazwa handlowa i gatunek,
• masa netto,
• nazwa i adres dostawcy lub producenta,
• stwierdzenie, że produkt jest zgodny z normą EN 973.

To najprostszy test przy zakupie. Worek bez adresu dostawcy i bez odwołania do normy nie daje żadnej informacji o jakości – niezależnie od tego, ile razy pojawia się na nim słowo „premium”. Norma przypomina też, że transport soli musi odbywać się środkami, które nie przewoziły wcześniej innych produktów albo zostały oczyszczone, a składowanie – w warunkach chroniących przed zanieczyszczeniem.

Czego norma PN-EN 973 nie gwarantuje

Zgodność z normą to ważna informacja, ale ma swoje granice:

• Nie jest dopuszczeniem do obrotu. We wstępie normy zapisano wprost, że zgodność z nią nie oznacza akceptacji ani zatwierdzenia produktu w żadnym państwie UE, a stosowanie podlega przepisom krajowym. Kwestię atestów higienicznych i obecnych przepisów omawiamy w tekście czy tabletki solne mają atest PZH.
• Nie mówi nic o twardości tabletek. Norma nie mierzy wytrzymałości ani kształtu tabletki. Dwie sole gatunku A mogą zachowywać się w zbiorniku zupełnie inaczej – jedna zostanie w formie tabletek do końca, druga rozpadnie się w papkę. Więcej o tym w artykule tabletki solne czy sól w kryształkach.
• Nie wyznacza wielkości ani wagi opakowania. Worek 10, 18 czy 25 kg może zawierać sól tej samej jakości.
• Nie zastępuje instrukcji urządzenia. Jeśli producent zmiękczacza zaleca określoną formę soli, norma tego nie zmienia.
• Nie jest obowiązkowa sama z siebie. Stosowanie Polskich Norm jest co do zasady dobrowolne. Obowiązkowe staje się wtedy, gdy wymaga go przepis, umowa, specyfikacja przetargu albo instrukcja, od której zależy gwarancja.

Dlaczego zgodność z normą ma znaczenie dla zmiękczacza

Instrukcje zmiękczaczy najczęściej odwołują się właśnie do EN 973. Przykładowo instrukcja jednego z urządzeń BWT dopuszcza każdą handlową sól regeneracyjną zgodną z EN 973, sypką lub w tabletkach. To wygodne kryterium: zamiast szukać soli „pod markę” urządzenia, wystarczy sprawdzić zgodność z normą. Szerzej piszemy o tym w artykule sól tabletkowana a marka zmiękczacza.

W praktyce sól zgodna z normą oznacza mniej osadu w zbiorniku, mniejsze ryzyko zatkania inżektora i zaworu solanki oraz brak zanieczyszczeń, które mogłyby obciążać żywicę jonowymienną. Żywica i tak się zużywa – od chloru w wodzie, żelaza, temperatury – ale nie ma powodu dokładać jej kłopotów z soli. O tym, co skraca życie złoża, przeczytasz w tekście żywotność i wymiana złoża jonowymiennego.

Tabletki NovaSalz mają 99,5% NaCl i są zgodne z PN-EN 973 – to dwie informacje, które warto znaleźć w opisie każdej soli, zanim trafi do zbiornika. Szerszy obraz tego, czym jest sól regeneracyjna i jak ją dobierać, znajdziesz w przewodniku sól tabletkowana – co to jest.

Jak czytać specyfikację produktu

Specyfikacja albo karta produktu soli regeneracyjnej to zwykle krótka tabela z dwiema kolumnami: wartość wymagana przez normę i wartość typowa lub gwarantowana przez producenta. Przy czytaniu zwróć uwagę na trzy rzeczy.

Po pierwsze, w jakiej masie podano zawartość NaCl. Norma liczy ją na suchą masę, więc wartość „na produkt handlowy” będzie nieco niższa o zawartą wilgoć. Po drugie, czy producent podaje wartości gwarantowane (minimum lub maksimum), czy tylko typowe. Wartość typowa 99,9% wygląda świetnie, ale formalnie zobowiązuje go dopiero wartość gwarantowana. Po trzecie, czy jest data wydania lub numer wersji dokumentu – specyfikacja sprzed dziesięciu lat mogła dotyczyć innego surowca.

Jeśli kupujesz sól dla firmy, wspólnoty mieszkaniowej czy instytucji, wpisz wymagania wprost do zamówienia: zgodność z PN-EN 973, gatunek, forma (tabletki) i dokumenty, które mają przyjść z dostawą. Takie zapisy rozwiązują większość sporów o jakość, zanim się zaczną.

Jak sprawdzić zgodność z normą – lista kontrolna

1. Na worku jest zdanie o zgodności z EN 973 lub PN-EN 973.
2. Podano gatunek (A lub B) albo przynajmniej zawartość NaCl i nierozpuszczalnych w liczbach.
3. Jest nazwa i adres dostawcy oraz masa netto.
4. Sprzedawca udostępnia kartę charakterystyki i specyfikację produktu.
5. Wartości w specyfikacji mieszczą się w limitach z tabel powyżej.
6. Przy zakupach firmowych lub przetargach: w zamówieniu wpisano wymagany gatunek i dokumenty, które mają być dostarczone.

Najczęstsze pytania

Źródła: EN 973:2009 – Chemicals used for treatment of water intended for human consumption – Sodium chloride for regeneration of ion exchangers (fragment normy, rozdz. 1–6 i zał. A); przykładowa karta produktu tabletek z soli warzonej – wartości typowe wobec EN 973; instrukcja zmiękczacza BWT – wymagania wobec soli.